Tìm kiếm

Sunday, July 27, 2014

Cấu Tạo và Chức Năng Của Buồng Trứng

Buồng trứng là cơ quan sản sinh ra trứng để thực hiện quá trình thụ tinh duy trì nòi giống ở động vật có xương sống, buồng trứng chỉ xuất hiện ở cá thể mang giới tính nữ (con mái, giống cái), buồng trứng là một phần của hệ sinh dục, buồng trứng đóng vai trò tương tự như bộ phận tinh hoàn ở cá thể mang giới tính nam (con trống, giống đực), cả buồng trứng và tinh hoàn đều là một phần của hệ sinh dục, chúng là những bộ phận sinh dục và được sếp vào tuyến nội tiết trong cơ thể.

Hai hoóc môn quan trọng và đặc trưng cho phái nữ mà buồng trứng tiết ra là estrogen và progesterone.

Estrogen được coi là hoóc môn nữ, vì nó chỉ tồn tại ở nữ giới, hơn nữa estrogen còn quyết định đến vóc dáng hình thể của phụ nữ bên ngoài, nó điều chỉnh sự phân phối mỡ ở ngực, ở mông đem lại vóc dáng gợi cảm quyến rũ ở phụ nữ, nó còn ảnh hưởng tới giọng nói nhỏ nhẹ, êm ái dịu dàng, tác động lên làn da căng mịn khiến hệ cơ xương nhỏ nhắn, thiếu hụt estrogen phụ nữ trở nên gầy gò, thiếu sức sống, không có nó phụ nữ sẽ không khác với đàn ông là bao nhiêu.

Progesterone là hoóc môn dành cho bà mẹ, nó đóng vài trò như người thợ xây làm tổ cho thai nhi ở tử cung, sau khi trứng được thu tinh và bắt đầu bám rễ vào tử cung, progesterone tiếp tục đóng vài trò như bà bảo mẫu, giữ cho em bé trong đó đủ 9 tháng mười ngày, đủ cứng cáp để chuẩn bị chào đón cuộc đời. Thiếu hụt progesterone phụ nữ mang thai phải đối mặt với nguy cơ đẻ non, sinh sớm. Không có progesterone người phụ nữ khó có được thiên chức làm mẹ, vì không thể giữ được thai nhi trong tử cung.

Buồng trứng ở phụ nữ nằm ở bên trong khung xương chậu, khác với tinh hoàn ở nam giới nằm lộ ra bên ngoài. Buồng trứng ở phụ nữ rất quan trọng, chúng đóng vai trò lớn trong điều tiết hoóc môn, ảnh hưởng tới các tuyến nội tiết và ngoại tiết.

Ở phụ nữ, buồng trứng bao gồm hai buồng, được chia ra làm buồng trứng trái và buồng trứng phải, hai buồng trứng này được bố trí đối xứng qua tử cung khi nhìn vào trực diện.

Vị trí của buồng trứng

Vị trí buồng trứng nằm ở đâu?


Buồng trứng nằm trọn trong hố xương chậu, nó được treo trên một bó cơ riêng được gọi là mạc treo buồng trứng, mạc treo buồng trứng này xuất phát từ lá sau của dây chằng rộng và dính đầu bên kia của mạc treo buồng trứng được cố định vào sừng tử cung bằng dây chằng của buồng trứng.

Kích thước của buồng trứng bình thường


Buồng trứng ở phụ nữ là một phần của hệ sinh dục nữ, chúng có kích thước tương đối lớn so với các bộ phận và cơ quan khác trong cơ thể người nữ giới, kích thước buồng trứng bình thường chiều dài vào khoảng 3,5 cm, và chiều rộng của buồng trứng 2,5 cm chiều dày là 1,5 cm, có trọng lượng vào khoảng 4 - 7g. Tất cả những buồng trứng có kích thước nhỏ hơn kích thước ở trên đều được chẩn đoán là buồng trứng nhỏ hơn bình thường. Trong giai đoạn sinh sản kích thước buồng trứng được gia tăng, nhưng chiều dài không vượt quá 4 cm chiều rộng không quá 3 cm, trước tuổi dậy thì và sau giai đoạn sinh sản khi người phụ nữ bước vào tuổi mãn kinh, kích thước buồng trứng suy giảm, đường kính lớn nhất của buồng trứng phụ nữ không vượt quá 2 cm, khi thăm khám bác sĩ không sờ thấy được. Buồng trứng hoạt động kém dần và yếu đi, phụ nữ ngoài 50 tuổi buồng trứng không hoạt động nữa. Bề mặt của buồng trứng lúc này lại trở nên đều và nhẵn như trước tuổi dậy thì.

Giải phẫu sinh học buồng trứng ở người cho thấy kích thước và hình dạng của buồng trứng ở nữ giới khá giống với quả chà là. Trước khi bé gái bước sang tuổi dậy thì buồng trứng nhẵn và đều, sau tuổi dậy thì do các sẹo khi nang trứng vỡ ra bề mặt của buồng trứng lúc này trở nên xù xì. Hết tuổi sinh sản, sau khi mãn kinh, buồng trứng trở nên nhãn mịn và đều trở lại khi không có sự vỡ ra của các nang trứng.

Bề mặt tự do của buồng trứng không có phúc mạc bao phủ mà chỉ có biểu mô bề mặt che phủ lớp vỏ bên ngoài và lớp tủy bên trong. Giữ lớp biểu mô và phần vỏ có một lớp phân cách gọi là lớp trắng - tunica albuginca. Phần buồng trứng dính vào mạc treo buồng trứng được gọi là núm buồng trứng, các mạch máu để nuôi dưỡng buồng trứng đi qua đây, các sợi thần kinh liên lạc của cơ thể với buồng trứng cũng được xác nhận là đi qua núm buồng trứng.

Cấu tạo trong của buồng trứng


Mặt cắt ngang cuả buồng trứng có thể thấy rõ buồng trứng được chia thành hai vùng rõ rệt, được gọi là vùng tủy và vùng vỏ.

Vùng tủy:

Có nhiều mạch máu, bạch hạch và bó thần kinh đi vào buồng trứng qua vùng núm buồng trứng, vùng tủy được hình thành từ những mô liên kết thưa, được tạo thành từ những sợi cơ trơn, sợi chun, cuộn tĩnh mạch và động mạch xoắn. Chúng tạo thành mô cương của buồng trứng. Nâng đỡ cấu trúc này là các tế bào mô đệm.

Vùng vỏ:

Là vùng nằm giữa lớp biểu mô bề mặt và lớp tủy bên trong, lớp vỏ là phần chức năng của buồng trứng, nó chứa đựng các nang nguyên thủy bao gồm tế bào nấm (noãn bào) được đan xen bao quanh với các tế bào hạt.

+ Buồng trứng được bao phủ bởi một biểu mô đơn, ở phụ nữ khi tuổi còn trẻ, biểu mô là biểu mô vuông đơn, sau khi trưởng thành biểu mô này dẹt lại ở một số nơi, trừ những nơi có khe rãnh có thể thấy trên bề mặt của buồng trứng.

+ Dưới biểu mô là mô kẽ, mô kẽ này được cấu tạo từ những tế bào có hình thoi xếp theo nhiều chiều hướng khác nhau, đặc điểm cấu tạo này khiến vùng vỏ bên ngoài buồng trứng có được những hình xoáy đặc biệt.

+ Giáp với biểu mô buồng trứng nói ở trên là mô liên kết, mô liên kết chứa ít mạch máu, nhiều sợi liên kết và nhiều chất gian bào tạo thành một lớp mỏng được gọi tên là màng trắng.

Mô liên kết vùng vỏ buồng trứng có chứa những khối hình cầu được gọi là nang trứng. Mỗi nang trứng này như là một cái túi có nhiệm vụ chứa đựng noãn. Ngay khi còn là thai nhi mang giới tính nữ, những nang trứng này đã xuất hiện, chúng được gọi là nang trứng nguyên thủy. Khi lớn, trước khi tới tuổi dậy thì các nang trứng này không thay đổi nhiều, chúng vẫn là nang trứng nguyên thủy cho tới khi tới tuổi dậy thì, nhờ hooc môn chúng phát triển lần lượt và thay đổi thành những nang trứng trưởng thành.

Buồng trứng hoạt động như thế nào?


Ở phụ nữ khi bước qua tuổi dậy thì, những nang trứng trong buồng trứng phát triển nhanh và đều đặn, chúng tiến triển qua nhiều giai đoạn khác nhau. Dưới tác động của nội tiết tuyến yên, LH, FSH buồng trứng tiết ra hai hoóc môn quan trọng đảm bảo quá trình sinh sản và rất đặc trưng ở nữ giới là estrogen và progesterone. Dưới tác dụng của hai hoóc môn này, một (hoặc hai, ba) nang trứng có được ưu thế phát triển sẽ vỡ giải phóng noãn, phần còn lại của nang trứng chín tiến triển thành hoàng thể, tiếp tục tiết ra progesterone. Nếu không có sự thụ thai, hoàng thể nhanh chóng thoái hóa thành bạch thể và được hấp thụ đi trong khoảng 1 năm sau, nếu có thai hoàng thể to dần và tiếp tục tiết hoóc môn progesterone.

Không phụ thuộc vào số ngày cách nhau của hai kỳ kinh nguyệt, trước khi có kinh nguyệt 14 ngày có một hoặc 2 đôi khi có thể là 3 nang trứng tiến triển tới ngưỡng trưởng thành, nang trứng chín sẽ vỡ ra và giải phóng một noãn bên trong nó, hiện tượng này được gọi là sự rụng trứng. Khi hai nang trứng cùng chín và được thụ tinh trong cùng khoảng thời gian này, người phụ nữ có khả năng sinh đôi khác trứng. Hiếm gặp hơn sinh đôi cùng trứng (sau thu thại, ở thời gian đầu hợp tử phân tách làm hai). Phần còn lại của nang trứng khi phóng thích noãn tạo ra một thể có màu vàng được gọi là hoàng thể. Sau khi phóng thích noãn, nang trứng hình thành một vết sẹo, khiến cho bề mặt buồng trứng trở nên xù xì.

Hình ảnh cấu tạo của buồng trứng và chức năng
Hoàng thể (thể vàng - phần còn lại của nang trứng sau khi vỡ ra giải phóng noãn): Các nang trứng nguyên thủy trong quá trình trưởng thành thành chín chúng di chuyển dần và tiếp cận dần bề mặt của buồng trứng, khi chín nang trứng vỡ giải phóng trứng tới tua vòi trứng. Phần còn lại của nang trứng sau giải phóng noãn nó nhanh chóng biến chuyển thành hoàng thể để đảm nhiệm chức năng mới là tiết ra các progesterone và chuẩn bị viêm làm tổ của trứng sau khi trứng gặp tinh trùng và được thụ tinh.

Bạch thể (thể trắng): trong chu kỳ sinh lý tiến triển thì hiện tượng thoái hóa xuất hiện dần dần, cuối cùng hoàng thể thoái hóa thành bạch thể và bị hấp thụ đi trong khoảng 1 năm sau. Chúng để lại các vết sẹo trên bề mặt buồng trứng, điều này lý giải cho việc quan sát thấy bề mặt của buồng trứng ở phụ nữ trong lứa tuổi sinh sản xù xì và lồi lõm, khác với bề mặt nhẵn đều khi chưa tới tuổi dậy thì.

Khi mới sinh số lượng nang trứng đã đầy đủ, và không gia tăng thêm khi bé gái tới tuổi dậy thì, các nang trứng nguyên thủy này sẽ dần phát triển tới chín khi có sự thay đổi và tiết ra hoóc môn của cơ thể. Số lượng nang trứng ở cả hai buồng trứng ở các bé gái trong thời kỳ phôi thai khoảng 6.000.000 trứng, khi chào đời giảm xuống còn khoảng 1.000.000, trước khi dậy thì còn lại khoảng 100.000 trứng non, bước sang tuổi dậy thì số lượng nang trứng còn lại vào khoảng 40.000 nang trứng hoặc nhiều hơn, nhưng ở tuổi trưởng thành (qua giai đoạn dậy thì của cơ thể bé gái) số lượng trứng có thể tiến triển thành nang trứng trưởng thành tới độ chín và có được khả năng thụ tinh với tinh trùng chỉ vào khoảng 400 - 500, những nang trứng còn lại thường thoái hóa, teo nhỏ theo tuổi tác.

Ở tuổi mãn kinh do quá trình suy giảm tiết nội tiết của tuyến yên, FSH, LH buồng trứng ngưng tiết ra các hoóc môn estrogen và progesterone hoặc tiết rất ít, kích thước của buồng trứng bắt đầu teo nhỏ, ở vùng vỏ của buồng trứng tồn tại rất ít noãn, bề mặt có nhiều sẹo, kích thước lúc này của buồng trứng rơi vào 2x1x0,5 cm trọng lượng khoảng 1g, khi thăm khám bác sĩ không sờ thấy được.

Cấu tạo của vòi trứng


Vòi trứng là dây nối từ sừng tử cung tới buồng trứng, chiều dài trung bình của vòi trứng của phụ nữ trưởng thành rơi vào khoảng 10 cm. Tương ứng với hai buồng trứng của cơ quan sinh sản nữ giới có hai vòi trứng, hai vòi trứng này đóng vai trò như một đường đi cho trứng vào trong buồng trứng, chúng còn đảm nhận cả chức năng hỗ trợ cho trứng di chuyển bởi các nhu động, chiều dài của vòi trứng cũng phải thích hợp để cho trứng có đủ thời gian phát triển trưởng thành sau khi dung nạp tinh trùng trong đoạn bóng và trước khi trứng được thụ tinh này sẵn sàng làm tổ trong tử cung, bắt đầu quá trình mang thai ở phụ nữ. Vòi trứng và buồng trứng là các bộ phận dính vào của tử cung vì thế chúng còn được gọi là "phần phụ".

Vòi trứng được chia ra làm 4 đoạn lần lượt thứ tự từ sừng tử cung đi ra như sau:

- Đoạn kẽ: đây là đoạn có đường kính nhỏ nhất chỉ khoảng dưới 1mm và chiều dài ngắn ko vượt quá 1cm, đoạn kẽ là đoạn tiếp nối giữa sừng tử cung và vòi trứng.

- Đoạn eo: đây là đoạn thứ hai tính từ sừng tử cung đi ra tới buồng trứng, là đoạn thẳng nhất, thẳng như một sơi dây thừng có chiều dài khoảng 2 cm và đường kính khoảng 1mm.

- Đoạn bóng: là đoạn có chiều dài dài nhất của vòi trứng, vào khoảng 5 cm thành đoạn bóng khá mỏng và ngoằn ngoèo. Đây là đoạn mà trứng và tinh trùng gặp nhau để thực hiện quá trình thụ tinh để tạo thành hợp tử.

- Đoạn loa vòi trứng: là đoạn tiếp giáp với buồng trứng của vòi trứng, nó dài khoảng 2cm, phần tiếp giáp với buồng trứng loe ra với các tua để có thể hứng được trứng sau khi rụng. Những tua này có nhiệm vụ bắt lấy trứng sau khi rụng và vận chuyển trứng vào trong lòng vòi trứng.

- Bên trong lòng ống dẫn trứng có một lớp lót gồm những tế bào có nhung mao đan với những tế bào tiết không có nhung mao hay còn gọi là “tế bào chốt”. Lòng ống dẫn trứng có rất ít hoặc không có lớp dưới niêm mạc. Biểu mô được sắp xếp theo một hình thái phức tạp với nhiều hình chung. Các nhung mao nằm trong lòng ống dẫn trứng có thể chuyển động theo một hướng là từ ổ bụng vào trong buồng tử cung. Chính những nhu động này giúp đưa trứng từ buồng trứng vào trong lòng ống và vào tử cung.

Tất cả các đoạn của vòi trứng hay bất kỳ phần nào của buồng trứng đều tham gia vào quá trình sinh sản, nếu có bất kỳ khiếm khuyết hay dị dạng bất thường nào của vòi trứng hay buồng trứng, đều có thể là nguyên nhân gây ra việc khó thụ thai hoặc là nguyên nhân vô sinh ở phụ nữ.

Một vài căn bệnh phổ biến thường gặp ở buồng trứng phụ nữ là: u nang buồng trứng, và buồng trứng đa nang.

No comments:

Post a Comment